Tibetan Colloquial Disclaimer
Link to originalCAUTION
Those are my personal summarized notes on the great work done by Franziska Oertle and the SINI Sarnath International Nyingma Institute. They are not revised by teachers and I might have understood the material incorrectly. Also you will miss on the examples to illustrate the grammar points. Therefore they are not intended to be read on its own since it might confuse you. Some notes might not even be officially part of the material but reflections from our meetings!
Three ways to say because:
- ཁོང་བོད་ཇ་མང་པོ་འཐུང་གི་རེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་ཁོང་བོད་པ་རེད།
- ཁོང་བོད་པ་རེད། བྱས་ཙང་ཁོང་བོད་ཇ་མང་མོ་འཐུང་གི་ཡོད་རེད།
- ཁོང་བོད་པ་ཡིན་ཙང་བོད་ཇ་མང་པོ་འཐུང་གི་ཡོད་རེད།
We use the egophoric copulas with ཙང་ because we express our opinion. རེད་ → ཡིན་, ཡོད་རེད་ → ཡོད་.
NOTE
The full form གང་ཡིན་ཟེར་ན། can also be ག་རེ་རེད་ཟེར་ན། (if one says, what is it) or རྒྱུ་མཚེན་ག་རེ་རེད་ཟེར་ན།, རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ཟེར་ན། (“if one asks what the reason is”). Pronounced “gyuntshen”.
གང་ཡིན་ཟེར་ན་ is the literary form: ག་རེ་ → གང་, རེད་ → ཡིན་
རྒྱུ་མཚན་ག་རེ་རེད་ཟེར་ན་ཁོང་སློབ་སྦྱོང་མང་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་རེད། (if one asks the reason, it is because she studies a lot) makes emphasis on the actual reason for being skilled, instead of expressing it as a personal opinion or subjective guess. The speaker chooses this to sound more objective.
When using ཙང་ we use བདག་ copulas (ཡིན་, ཡོད་).
NOTE
Even more elaborate when using རྒྱུ་མཚན་ག་རེ་རེད་ཟེར་ན་ “if one asks the reason”:
“He drinks a lot of Tibetan tea. Why? He is Tibetan.”
ཁོང་བོད་ཕ༹་མང་པོ་འཐུང་གི་ཡོད་རེད། རྒྱུ་མཚན་ག་རེ་རེད་ཟེར་ན་ཁོང་བོད་པ་རེད།
Other connectors can be used. Their meaning is “after” བྱས་, ནས་, སྟེ་. ཁོང་ལ་ཁང་པ་ཡག་པོ་གཅིག་རག་བྱས་སེམས་པ་དགའ་སོང་། (After [because of] finding a good room, he was happy).
DANGER
Do not use ནས་ after negated verbs.
“I got confused in class because I didn’t get the words”
❌ ང་ཚིག་མ་སྦྱང་ནས་འཛིན་གྲྭ་ལ་མགོ་འཐོམས་སོང་།
One difference is that in conditional or with although བཟས་ན་, བཟས་ན་ཡང་ that express general mode (if one eats a lot, will become full) does not have an equivalent with ཙང་. If one says བཟས་ཙང་ automatically falls into the past because it's the cause for the consequence, therefore it must has happened for the result clause.